Հեղինակ՝ բժիշկ-ռադիոլոգ Սոնա Այվազյան
Ներածություն
Գլխացավը հանդիսանում է նյարդաբանական ամենատարածված գանգատներից մեկը և կարող է ունենալ ինչպես բարորակ (օրինակ՝ լարվածության տիպի գլխացավ, միգրեն), այնպես էլ լուրջ օրգանական պատճառներ։ Թեև մեծամասնության մոտ գլխացավերը պայմանավորված չեն վտանգավոր պաթոլոգիաներով, որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է կատարել պատկերային հետազոտություններ (օրինակ՝ ՄՌՏ)՝ բացառելու և տարբերակելու համար կյանքին սպառնացող կամ բուժման կարիք ունեցող վիճակները։
Մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիան (ՄՌՏ) համարվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի գնահատման ամենազգայուն և ինֆորմատիվ մեթոդներից մեկը։
Երբ է ՄՌՏ-ն ցուցված գլխացավի դեպքում
ՄՌՏ հետազոտությունը չի նշանակվում բոլոր գլխացավ ունեցող պացիենտներին։ Այն ցուցված է, երբ առկա են այսպես կոչված «կարմիր դրոշակներ» (red flags), որոնք կարող են հուշել երկրորդային գլխացավի մասին։
Հիմնական ցուցումները
- Նոր սկսված ուժեղ գլխացավ՝ հատկապես 50 տարեկանից բարձր անձանց մոտ
- Հանկարծակի, «կայծակի հարվածի» նման գլխացավ (thunderclap headache)
- Գլխացավի բնույթի փոփոխություն կամ աստիճանական վատացում
- Նյարդաբանական ախտանշանների առկայություն (թուլություն, խոսքի խանգարում, տեսողական խանգարումներ)
- Էպիլեպտիկ նոպաների ուղեկցում
- Քաղցկեղի կամ իմունոդեֆիցիտի պատմություն
- Գլխացավ՝ ուղեկցված ջերմությամբ (կասկած՝ ինֆեկցիայի)
- Գլխի վնասվածքից հետո առաջացած գլխացավ
- Պապիլէդեմա (օպտիկական սկավառակի այտուց)
Ինչ կարող է հայտնաբերել ՄՌՏ-ն գլխացավի դեպքում
ՄՌՏ-ն թույլ է տալիս բարձր ճշգրտությամբ գնահատել ուղեղի կառուցվածքը, անոթները և հարակից հյուսվածքները։
1. Գլխուղեղի ուռուցքներ
2. Անոթային պաթոլոգիաներ
3. Ինֆեկցիոն և բորբոքային հիվանդություններ
4. Դեմիելինիզացնող հիվանդություններ
5. Լիկվորոդինամիկ խանգարումներ
6. Սինուսների պաթոլոգիա
- Բարորակ և չարորակ գոյացություններ
- Մետաստատիկ ախտահարումներ
2. Անոթային պաթոլոգիաներ
- Արյունազեղումներ (ինտրակրանիալ հեմատոմա)
- Անևրիզմա
- Արտերիովենոզ մալֆորմացիաներ
- Իշեմիկ ինսուլտի վաղ նշաններ
3. Ինֆեկցիոն և բորբոքային հիվանդություններ
- Մենինգիտ
- Էնցեֆալիտ
- Աբսցես
4. Դեմիելինիզացնող հիվանդություններ
- Ցրված սկլերոզ (Multiple sclerosis)
- Սպիտակ նյութի օջախային փոփոխություններ
5. Լիկվորոդինամիկ խանգարումներ
- Հիդրոցեֆալիա
- Ներգանգային ճնշման բարձրացում կամ նվազում
6. Սինուսների պաթոլոգիա
- Սինուսիտներ, որոնք կարող են առաջացնել գլխացավ
- Կիարիի մալֆորմացիա
- Բնածին փոփոխություններ
ՄՌՏ-ի առավելությունները
- Չի օգտագործում իոնիզացնող ճառագայթում
- Բարձր կոնտրաստային տարբերակում
- Հատկապես զգայուն է փափուկ հյուսվածքների նկատմամբմալֆորմացիաներ
- Կարելի է կիրառել կոնտրաստային նյութ՝ ավելի մանրամասն գնահատման համար
Ռադիոլոգի նշումներ
- Կլինիկական տվյալների կարևորություն
- ՄՌՏ-ի ճիշտ ինտերպրետացիան անհնար է առանց կլինիկական համատեքստի։ Ուղեգրում պետք է նշված լինեն գլխացավի բնույթը, տևողությունը և ուղեկցող ախտանշանները։
- Կոնտրաստի կիրառման ցուցումներ
- Ուռուցքի կասկած
- Բորբոքային պրոցես
- Մետաստատիկ հիվանդություն
- Նորմալ ՄՌՏ ≠ գլխացավի բացակայություն
- Շատ դեպքերում (օրինակ՝ միգրեն, լարվածության գլխացավ) ՄՌՏ-ն կարող է լինել նորմալ, ինչը չի բացառում ֆունկցիոնալ գլխացավային սինդրոմը։
- Պատահական գտածոներ (incidental findings)
- Հաճախ հայտնաբերվում են կլինիկապես ոչ նշանակալի փոփոխություններ (օր.՝ փոքր կիստաներ), որոնք չպետք է սխալ մեկնաբանվեն որպես գլխացավի պատճառ։
Եզրակացություն
ՄՌՏ-ն գլխացավի դեպքում հանդիսանում է բարձրարժեք ախտորոշիչ գործիք, սակայն այն պետք է կիրառվի խելամիտ և ցուցումներով պայմանավորված ձևով։ Ճիշտ ընտրված պացիենտների դեպքում ՄՌՏ-ն կարող է բացահայտել լուրջ պաթոլոգիաներ և ուղղորդել հետագա բուժումը, իսկ անհարկի կիրառման դեպքում՝ բերել ավելորդ ծախսերի և սխալ մեկնաբանությունների։
Գրականություն
- American College of Radiology
- ACR Appropriateness Criteria®: Headache
- American Headache Society
- The American Headache Society Position Statement on Integrating New Migraine Treatments Into Clinical Practice (2019)
- European Headache Federation
- Guideline on the Use of Neuroimaging in Headache (2019)
- The Lancet Neurology
- Ashina M, et al.
- Migraine and the Brain: Imaging Studies (2021)
- Radiology
- Edlow JA, et al.
- Diagnosis of Subarachnoid Hemorrhage in the Era of Modern Neuroimaging
- Neurology
- Evans RW.
- Diagnostic Testing for Migraine and Other Primary Headaches
- Adams and Victor's Principles of Neurology
- Adams and Victor's Principles of Neurology
- Osborn's Brain: Imaging, Pathology, and Anatomy
- Osborn's Brain: Imaging, Pathology, and Anatomy
- World Health Organization
- Headache Disorders – Fact Sheet